HISTORIA

III Rzeczpospolita

W rezultacie zmian ustrojowych zapoczątkowanych w Polsce w 1989 r. zreorganizowano struktury wojskowego wywiadu i kontrwywiadu.

Wojskowe Służby Informacyjne (1991–2006)

Powstałe formalnie w 1991 r. i działające do 2006 r. Wojskowe Służby Informacyjne były kontynuacją Informacji Wojskowej i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Dawne struktury, kadry oraz aparat kontrwywiadowczy i wywiadowczy (sieć współpracowników) bez jakiejkolwiek weryfikacji zostały przejęte przez WSI. Służba ta pozostawała w zasadzie poza kontrolą polityczną i społeczną. Podobnie jak w PRL, aż do 2003 r. działalność ich nie była regulowana żadną ustawą. Ukształtowaną w Polsce Ludowej kadrę WSI cechowały międzypokoleniowe związki z ruchem komunistycznym, poczucie wojskowej odrębności i elitarności, aktywność w PZPR i jej przybudówkach, zaangażowanie w walkę z "Solidarnością", antyzachodni i prosowiecki sposób myślenia o tajnych służbach i ich roli w państwie, serwilizm wobec politycznych zwierzchników, wspólnota biograficzna i zasób ekskluzywnej wiedzy. Studia, przeszkolenia oraz kursy w KGB i GRU, a także w innych służbach bloku sowieckiego przeszło niemal 300 żołnierzy WSI, wielu z nich stanowiło kadrę kierowniczą. Okoliczności te miały negatywne znaczenie dla wiarygodności Polski wobec zachodnich sojuszników.

Największą aktywność WSI przejawiały w działalności krajowej, bynajmniej pierwszorzędnym celem nie było zapewnienie bezpieczeństwa Sił Zbrojnych. Liczna sieć informatorów, w 1990 r. prawie 2500 osób, w urzędach centralnych i administracji publicznej, organizacjach społeczno-politycznych, na uczelniach, w mediach, bankach, firmach prywatnych, spółkach i przedsiębiorstwach państwowych, miała niewiele wspólnego z pracą kontrwywiadu. Dziedzicząc kadry i kontynuując metody działania służb komunistycznych, WSI koncentrowały się na zagadnieniach politycznych, biznesowych i medialnych, zwłaszcza w zakresie wpływania na podejmowanie decyzji politycznych, angażowanie się w walkę z prawicową opozycją, podejmowanie prób ingerowania w procesy legislacyjne, werbowania osób mających wpływ na ważne decyzje biznesowe i gospodarcze oraz kontrolowania wybranych przedsiębiorstw państwowych. Werbowano również do współpracy dziennikarzy mediów publicznych i komercyjnych, zwłaszcza odpowiedzialnych za politykę kadrową. Działania te miały umożliwić wpływanie na środowiska opiniotwórcze.

Z uwagi na wykraczający poza określony prawem obszar działania WSI, Sejm z inicjatywy Prezydenta RP Zwierzchnika Sił Zbrojnych prof. Lecha Kaczyńskiego, przyjął w 2006 r. ustawy o likwidacji i weryfikacji WSI oraz o powołaniu w ich miejsce Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego. W rezultacie przyjętych ustaw prezydent i prezes rady ministrów powołali członków Komisji Weryfikacyjnej WSI, na czele której stanął Antoni Macierewicz, a minister obrony narodowej powołał Komisję ds. Likwidacji WSI kierowaną przez historyka dr. Sławomira Cenckiewicza. Jednocześnie Antoni Macierewicz został wiceministrem obrony narodowej odpowiedzialnym za proces likwidacji i weryfikacji WSI. Służba ta została ostatecznie zlikwidowana we wrześniu 2006 r., a majątek i aktywa podzielone między nowopowstałe SKW i SWW. W październiku 2006 r. Komisja ds. Likwidacji WSI złożyła marszałkowi Sejmu za pośrednictwem Sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych sprawozdanie z działalności, a Komisja Weryfikacyjna WSI sporządziła raport z weryfikacji, który decyzją Prezydenta RP prof. Lecha Kaczyńskiego został odtajniony i ogłoszony w lutym 2007 r.